|
|
|
Over het boek
De auteur is Jef Crab, holistisch ecoloog en docent Bio-ethiek. De
Nederlandstalige versie wordt ingeleid door 2 personen.
Een algemeen "Voorwoord"is geschreven door Dr.
Mr. Drs. Jnan Adhin, adviseur van de Regering voor Buitenlandse
Zaken, Justitie, Economie, Onderwijs en cultuur te Suriname.
Een "Ten Geleide" door Dr.
Maurits Coppieters M.A, huidig erevoorzitter van het Vlaams
Parlement. Gelauwerd politicus in Europees, Belgisch en Vlaams
Parlement.
De Engelstalige versie wordt ingeleid door J.
Edsel Edmunds, Ph.D. (OBE). Tussen 1984 -1997 vertegenwoordigde Dr.
Edmunds te Washington zijn geboorteland St-Lucia als Ambassadeur in de
V.S.A. en in de O.A.S. Hij was eveneens Ambassadeur in de V.N van '84
tot '89.
Klik hier
om de inhoudsopgave te bekijken
Voorwoord door
Dr. J. Adhin
Motto: Vasudhaiva Kutumbakam (De Gehele Aarde is Eén Familie)
Volgaarne voldoe ik aan de uitnodiging van de auteur om een kort voorwoord voor zijn boek Eeuwige Lente: Leven met Voldoende in een Wereld van Overvloed te schrijven. Dit doe ik met zeer veel genoegen, en wel voornamelijk om twee redenen. Ten eerste, omdat de erin naar voren gebrachte ideeën en idealen omtrent mens en wereld, natuur en milieu - hoewel anders verwoord en binnen een ander schema ondergebracht - aangemerkt kunnen worden als voorbeelden of illustraties van hetgeen in de universalistische eenheidsfilosofie van de Vedánta is gesystematiseerd. Ten tweede, omdat hier sprake is van een rationele uiteenzetting van de nadelen van de heersende opvattingen met betrekking tot economische groei en verhoging van de levensstandaard, welke een bedreiging voor de mensheid en de aarde vormen, en er tevens een door ervaring en experiment onderbouwd krachtig pleidooi wordt gehouden voor de noodzaak van een drastische wijziging van mentaliteit en gedrag van mens en maatschappij, teneinde een wereldwijde ecologische ramp te voorkómen en een duurzame ontwikkeling te bewerkstelligen.
De opvattingen van de auteur over het leven dat voor open systemen kiest, de mens die rentmeester van de aarde is, en de natuur die op drie principes (verbondenheid, samenwerken en schenken) is gebouwd - uiteengezet binnen een basismodel van drie cirkels (hemel-, aarde- en menscirkel) - sluiten goed aan bij de Vedantische zienswijze, dat het totale universum een eenheid is (tat tvam asi - dat zij gij) en dat de gehele aarde één familie is (vasudhaiva kutumbakam), waarin de mens centraal staat. Immers is na miljoenen jaren evolutie de mens ontstaan, het enige wezen op aarde in wie zelfbewustzijn tot ontplooiing is gekomen. Hierdoor functioneert de mens op een bestaansniveau, waarbij hij niet alleen van zijn plaats in de evolutie bewust is geworden, maar ook in staat is bewust aan het evolutieproces deel te nemen en dit te beïnvloeden en eventueel te versnellen. Maar dan zullen zijn gedrag en levenswijze, zijn handel en wandel, zijn doen en laten, zowel individueel als collectief, in overeenstemming met de richting van de evolutie naar verwerkelijking van de diepere eenheid dienen te zijn.
Als een "schepsel van de grensstreek" - lichamelijk weliswaar een zoogdier met animale driften en behoeften, maar daarnaast ook een geestelijk wezen met morele en spirituele behoeften en verlangens - kan de mens geen blijvende voldoening vinden in slechts bevrediging van zijn biologische en materiële behoeften, ook al is deze rationeel geperfectioneerd. Evolutionair gezien is de mens zich er bewust van, dat hij het vermogen heeft zijn lagere natuur te transformeren en het diepste in hem tot ontwikkeling te brengen. Zolang er geen normen van morele en spirituele orde in het menselijk leven een richtinggevende rol vervullen, zolang zal de mens zichzelf niet kunnen verwezenlijken en zal er geen sprake van een gelukkig leven en een gezonde samenleving zijn. Vandaar de opdracht van de aloude Rig-Veda aan de mensheid om waarlijk mens te worden (manur-bhavah).
In een holistische ecologie dient de mens dan ook centraal te staan, daar alleen niet-eenzijdig doch evenwichtig gevormde mensen in staat zullen zijn de aarde voor een anders zekere ecologische ramp te behoeden. Mensen die de aarde niet slechts als een optelsom van fysische stoffen en organische wezens zien, doch haar als een levend ecosysteem ervaren. Mensen die de natuur niet alleen empirisch-wetenschappelijk en rationeel, maar ook psychisch-mystiek en spiritueel benaderen. In de moderne empirische wetenschap ontbreekt namelijk de menselijkheid: "ze vult de mensen slechts met leegheid, eenzaamheid en wanhoop" (Sai Baba), omdat ze een spirituele oriëntering mist. Door een hoofdzakelijk analytische en rationele benadering van leven en wereld is de beschaving een richting uitgegaan, welke - indien niet tijdig fundamenteel en mondiaal een koerswijziging wordt bewerkstelligd - ertoe zal leiden dat de aarde als levend ecosysteem zal worden vernietigd (Wet van Karma).
De moderne beschaving lijdt aan occidentitis (Westerse ziekte), een virusziekte die de gehele wereld heeft besmet, ook de zogenaamde onderontwikkelde en ontwikkelingslanden, die hun technische, industriële en sociale achterstand zo snel mogelijk pogen in te halen door haast ongediscrimineerde nabootsing van de Westerse levenswijze, door invoering van moderne methoden van grootschalige productie en verbreding en verhoging van het consumptieniveau, leidend tot plundering en verspilling van de hulpbronnen der aarde en vergiftiging en vervuiling van het natuurlijke milieu. Echter zal een samenleving die hoofdzakelijk materialistisch en hedonistisch is georiënteerd, nimmer tot geluk en welzijn van haar burgers leiden, hoe oprecht er ook naar wordt gestreefd veiligheid en orde, gemak en welvaart te creëren, daar deze slechts randvoorwaarden en aanhangsels van het leven zijn, doch niet het leven zelf.
Ecologisch en spiritueel bewustzijn moet de grondslag van alle sociale en politieke ordening vormen. Ònze Everest is niet gelegen op de fel schitterende, met eeuwige sneeuw en ijs bedekte hoogten van het machtige Himálayagebergte, maar in de schemerige en onvermoede diepten van onze verwaarloosde harten. Werkelijke bevrediging en geluk kunnen alleen ons deel zijn, indien morele en spirituele normen in ons leven geïntegreerd zijn. Laat ons niet zijn als de Sahara, die trots is op haar glinsterende zand, maar daarbij vergeet dat ze een doodse en troosteloze woestenij is. Willen wij een gezonde en levenskrachtige beschaving hebben, dan zullen wij daarin de adem van de geest moeten blazen. Want de boom des levens heeft zijn wortels in de 'hemel' (úrdhvamúlam adhahshákham). Wij moeten de wortels van de boom des levens weer stevig planten in het spirituele. En de levengevende sappen zullen dan onze maatschappij doorstromen en haar verjongen en vernieuwen.
Inhoudgeving aan en in toepassing brengen van de overtuiging vasudhaiva kutumbakam (de gehele aarde is één familie) houdt dan ook in, dat wij moeten leren niet slechts de gehele mensheid als één familie te beschouwen en een vreedzame en rechtvaardige wereldorde trachten te verwezenlijken, maar ook om de eenheid met de natuur te beleven en eveneens met de dieren, de planten en het niet-organische milieu gezonde en evenwichtige verhoudingen tot stand zien te brengen. Want allen zijn wij kinderen van Dharti-Mata (Moeder Aarde). Om deze reden ook is het boek bijzonder waardevol, aangezien het hierin niet slechts bij woorden en ideeën is gebleven, maar ook nuttige en praktische wenken worden gegeven en uitvoerbare aanbevelingen worden gedaan, welke mede op eigen ervaring en experiment berusten.
Gepleit wordt voor het ontwerpen van zodanige infrastructurele systemen, dat een samenleving niet langer verstorend werkt op de natuurlijke omgeving van de bioregio. Experimenteel wordt aangetoond, hoe de in de bioregio reeds aanwezige kennis van de lokale bevolking deze in staat stelt het natuurlijke evenwicht met de plaatselijke omgeving te behouden. Ook wordt gedemonstreerd dat productie van op milieuvriendelijke wijze geteeld - dus gezond en natuurlijk - voedsel een grotere opbrengst oplevert dan mogelijk is met gebruikmaking van de huidige mechanische en chemische landbouwmethoden en -technieken. Indien deze en dergelijke ideeën en werkwijzen wereldwijd ingang en toepassing vinden, zal er werkelijk van duurzame ontwikkeling sprake zijn. Wij kunnen dan inderdaad gaan "leven met voldoende in een wereld van overvloed". Want zoals Mahatma Gandhi reeds lang geleden heeft gezegd: Dharti-Mata (Moeder Aarde) "has enough for every one's need, but not enough for every one's greed".
Paramaribo, 05 juni 2001 Jnan H. Adhin
Beoefenaar van de Vedánta
Voorwoord
door Dr. Edsel Edmunds
Eeuwige Lente is een krachtige en tot nadenken stemmende voorstelling van de vraagstukken waarmee de moderne mens in zijn biosfeer in deze tijd van globalisatie in aanraking komt. Het presenteert de dilemma's en de voorwaarden die overwogen moeten worden indien we een levenswijze in evenwicht met ons ecosysteem willen bereiken. De auteur verklaart dat we slechts "rentmeesters van Moeder Aarde zijn" en dat er behoefte is aan een integrale benadering in het definiëren en oplossen van lokale en mondiale problemen, duurzame ontwikkeling en behoud van onze natuur, welke allen ten zeerste met elkaar verbonden zijn.
Eeuwige Lente is geschreven voor hen die, ongeacht cultuur, ras of sociale klasse, de aanwezigheid van inherente herstellende en opbouwende krachten in de natuur aanvoelen en respecteren. Het is voor degenen die nog een sprankje hoop hebben en die bereid zijn om hiervoor te werken, ondanks de schijnbaar overweldigende problemen. Maar voor alles moeten we stoppen met de "eco-cide" - het klunzige vernietigen van oeroude, ecosystemen - voordat we volledig opgeslokt worden door de moordende competitie van het najagen van rijkdom.
De auteur probeert de lezer doelbewust te betrekken in een openhartige verhandeling over hoe we een mondiaal "eco-opbouwend" tijdperk kunnen verwezenlijken - met de oprechte bedoeling om leven op aarde, inclusief het onze, te behouden. Hoe ontmoedigend de voor ons liggende taken ook mogen lijken, vanwege de problemen waar we nu voor staan moet onze beschaving de moed opbrengen om haar erfdeel van te hoog gestelde doelen, strategieën en technologieën opnieuw te overdenken en te herformuleren. Daarvoor hebben we dringend behoefte aan een nieuw paradigma dat het gedrag van de mens in al zijn aspecten richting kan geven.
Natuurlijk is dit noch de eerste, noch de laatste keer in de menselijke geschiedenis dat een verschuiving in paradigma nodig blijkt. Dit is bijvoorbeeld eerder gebeurd op de drempels van vroegere tijdperken zoals bij de Renaissance, de Verlichting en de Romantiek. Het unieke verschil van deze tijd is echter de totale omvang, zowel in schaal als in reikwijdte, van de vereiste verschuiving. In voorgaande tijdperken werd de weg slechts door een aantal bevoorrechten aangegeven, terwijl de massa, soms zelf tientallen jaren of eeuwen later, volgden. Maar omdat vandaag niet enkel de biodiversiteit bedreigd wordt, maar ook onze meest essentiële levensbronnen water en lucht worden aangetast, zullen de duidelijk geuite gedachten van enkele "roependen in de woestijn" dit keer niet volstaan. Vanaf nu zullen alleen collectieve tastbare daden en handelingen van de meerderheid van de mensheid het gewenste effect kunnen bewerkstelligen: een herstelde, natuur-rijke aarde; een wereld van overvloed met energieke sociale structuren en een grote culturele diversiteit.
Dit concept is van fundamenteel belang voor het overleven van de mensheid. Vandaag immers wordt onze leefwereld gekenmerkt door verscheuring en polarisatie waarbij gevestigde belangengroepen en naties, met weinig oog voor de aarde of de vraag van de armen en de minder begaafden, enkel eigenbelang en dominantie nastreven. Het oprechte pleidooi van de auteur, voor het dichten van de steeds wijder wordende kloof tussen rijk en arm, is het waard om door al onze leiders overwogen te worden. Indien dit echter genegeerd wordt, zullen er in onze wereld steeds meer gewelddadige demonstraties en protesten plaatsvinden van bezitlozen en van hen die zich om hun lot bekommeren, met als gevolg verdere afscheiding en polarisatie.
De vraag is: Welke kaart, welke blauwdruk voor reorganisatie, leidt ons uit dit doodlopende moeras van problemen die ons dreigen te overweldigen?
Enigszins gelijkend op de stoutmoedige, bijna rusteloze, revolutionaire geest van Jean-Jacques Rousseau, roept de auteur op voor het kaderen, steunen en uitvoeren van zeven contracten in de mondiale samenleving, met de tijdige waarschuwing dat prioriteit gegeven moet worden aan het ecologische contract. Voor degenen die zich afvragen waarom er voorrang en prioriteit gegeven moet worden aan het ecologisch contract, stelt de auteur kort, bondig en overtuigend: De aarde kan overleven zonder de mens, maar de mens kan niet leven zonder de aarde. Door de uitvoering van deze zeven contracten - die een sociaal contract, een politiek contract en een economisch contract omvatten - worden prioriteiten in onze huidige levensstijl herschikt en opnieuw benaderd ten voordele van de toekomstige generaties en het behoud en de ontwikkeling van de bestaande rijkdommen van de aarde.
Eeuwige Lente brengt een diep rakende, ongegeneerde roep voor "no more bussiness-as-usual" (niet meer de vertrouwde gang van zaken) in elke bioregio - elke stad en gehucht - van deze planeet. De auteur gaat in tegen de vastgeroeste versnippering in huidige benaderingen omtrent leven en overleven. In plaats daarvan durft hij een eenheidsvisie van leven te presenteren; een onbetwistbaar erkennen van de wederzijdse afhankelijkheid van de mensheid en de veelvoudige aspecten van een moderne levenswijze, de samenleving en onze aarde.
De auteur stelt dat er een dringende behoefte is om de diepe verbondenheid tussen de gehele mensheid en Moeder Aarde te creëren, in een zogenaamd "levensveld", waarin de hele samenleving deelt in de verworvenheden van een leven in harmonie met de natuur. Om dit te kunnen bereiken, moet de mensheid een mondiale ethiek ontwikkelen, waarin het bewustzijn van de mens gericht is op mondiaal humanisme - vrij van de zelfzuchtige motieven en de hebzucht die schaamteloos de boventoon voeren op lokale, nationale en internationale agendas. Om dit toe te lichten plaatst de auteur voorbeelden hiervan uit inheemse samenlevingen en verslagen van succesvolle wetenschappelijke projecten in Afrika, Azië en Amerika, naast de vele voorbeelden van uitbuiting en de daaraan gekoppelde disharmonie in zowel ontwikkelde als ontwikkelingslanden.
Om de teloorgang van ons milieu te keren, somt de schrijver filosofische en pragmatische benaderingen op die wortelen in drie goed gedefinieerde, verbonden cirkels - de hemelcirkel, de aardecirkel en de menscirkel - waarin het behoud van het milieu en het evenwicht met de natuur de voorrang hebben. Hij zet overtuigend uiteen dat we in een wereld van overvloed leven; een overvloed die beheerd moet worden overeenkomstig deze drie cirkels die hun uitdrukking vinden in de vier belangrijkste zuilen in de samenleving: religie, kunst, wetenschap en politiek.
Zonder twijfel leidt het ontbreken van een gezamenlijke mondiale filosofie en een actieplan aangaande de mens in relatie met de biosfeer en het universum, naar verdere afbraak van ons leefmilieu en naar grotere onevenwichtigheid in onze sociale en economische structuren - op hun beurt resulterend in toenemende chaos en onbegrip in en tussen naties. Daardoor is de filosofische en pragmatische benadering van de auteur van onze problemen van grote waarde. Het is een benadering die zowel de basis omvat als de overheden die naties en mondiale organisaties besturen. De bepleitte noodzaak voor een eenheid met de natuur, het verbinden met een "overkoepelend levensveld" en met het "Hogere" voegen een spirituele dimensie toe aan het boek. Vanuit dit standpunt is er in het hele werk een spirituele onderstroom die fundamenteel is voor de aangevoerde ideeën.
Landbouw, misschien wel de oudst beoefende wetenschap, is in ere hersteld en weer op zijn voetstuk geplaatst als de "Hoeder van de Natuur". We zouden ons allemaal moeten bezinnen op duurzaam gebruik van ons milieu en doordacht gebruik van onze bodems, zonder ons milieu nog verder te vervuilen. Door een juiste ontwikkeling in de landbouw kan de mens een gezond, mondiaal dorp vestigen met daarin evenwichtige sociale structuren en vrij van vervuiling. Om dit te bereiken is een radicale verandering in ons onderwijssysteem noodzakelijk; beginnend met onze kosmologie, de opvoeding van onze kinderen, ons schoolsysteem en de methodiek.
Deze unieke samenvoeging van filosofie en pragmatiek is niet geschreven met de bedoeling om in een controverse verzeild te raken. Het is eenvoudigweg geschreven in de hoop een bijdrage te leveren voor het vinden van praktische oplossingen voor de activiteiten van de mens en de wijze waarop menselijke relaties, gemeenschappen en naties georganiseerd zijn. Eveneens richt het zich naar de relatie van de mensheid met de aarde en de natuur. Fundamenteel voor de oproep die door dit werk wordt onderschreven, is het inzicht dat uitsluitend de gezamenlijke inzet van alle sectoren, naties, culturen en belangengroepen - een proces dat door de auteur trans-sectorale communicatie wordt genoemd - kan leiden naar die veranderingen die mondiaal welzijn zullen garanderen.
Als we onze huidige hachelijke situatie beschouwen en ook onze nobelste aspiraties erkennen, raken de bondige woorden van een dichter uit Amazonia de kern van onze problemen en de uitkomst waar we in stille wanhoop naar verlangen.
De kip en het ei zijn weer eens met elkaar verward -
Politiek, leeg en verstoken van basisprincipes,
Beheerst het oppermachtige kippenhok;
Verzengende golven van dorre hebzucht rollen krachtig
De turbulentie golft in verblindende stofstormen
Vanuit de stratosfeer over elke boog van vuile ellende-
Zo omknelt de donkerte
En het geheel is verduisterd:
Als de aarde weer vruchtbaarheid ademt,
Van mond tot mond moeten de raderen van een nieuwe geest bewegen
Tot een oprijzen uit die sterfelijke modderige poelen
En overlopend de bekkenbodem van ons hout-geloverd berouw,
Want enkel dan zullen bij-geliefde bloesems de aarde weer bedekken
Tijdingen van nieuw leven, zwanger van stuifmeel en vreugde
Ivan A. Khayiat, in Forest Tears (1995)
Vandaag zullen weinigen tegenspreken dat de mensheid aan het begin staat van een nieuwe stap in de geschiedenis. Eeuwige Lente is een baken - een werkelijke blauwdruk voor het herstel van de aarde - voor het vestigen van een verantwoordelijke ethiek van mondiaal humanisme.
J. Edsel Edmunds Ph.D., O.B.E.
Wetenschapper, internationaal diplomaat, kunstenaar, dichter
Washington D.C , U.S.A., Oktober 2001
Sean F. Taylor
Leraar, AlphaMax Foundation
Paramaribo, Suriname, oktober 2001
Ten
geleide door Dr. M. Coppieters
Alles stroomt
Heraclitus
Science sans conscience n'est que ruine de l'âme
Rabelais
Onverschilligheid en onmiddellijk winstbejag bedreigen onze leefwereld. Schaarste, extreme armoede en een hemeltergende ongelijkheid in levens- en groeikansen vernietigen de democratie, de vrijheid van enkeling en gemeenschap en beletten een stabiele wereldvrede. De oorzaken van de wereldwijde verontrustende milieubeschadiging en de gapende sociale kloof moeten echter niet worden gezocht in één facet of in één discipline. In alle geledingen van de hedendaagse samenleving zijn zij aanwezig.
Dit boek / manifest is niet zomaar een theoretische studie over het allesomvattende en prioritair gegeven duurzame ontwikkeling. Onze eenzijdige Westerse benadering is rationeel, technologisch en productiviteitsgericht. Deze worden door de auteur aangevuld - en in vraag gesteld - door waarden, filosofie en ervaringen uit andere leefwerelden, zowel uit Zuidoost Azië als uit Afrika en Amerika.
Merkwaardig genoeg richt de auteur zich direct en vaak concreet tot de beleidsvormers en beleidsmakers op ieder niveau: de gemeente, de provincie, de gewesten en gemeenschappen, de staten, de Europese Unie en de Verenigde Naties. Hoe moeten en kunnen zij de uitdagingen en de bedreigingen van onze samenleving beantwoorden ? Kunnen en moeten er nù onontwijkbare beleidsopties genomen worden? Waarom is duurzame ontwikkeling een allesomvattende, grens- en bevoegdheidsoverschrijdende opdracht ? Juist omdat de oorzaken van die wereldwijde milieubeschadiging en de gapende sociale kloof niet moeten worden gezocht in één facet of in één discipline. Op deze planeet hangt alles met alles samen. Er is 'iets van alles in alles' (Anaxagoras).
Hieruit moeten de politici een eerste gevolgtrekking maken : het beleid inzake duurzame ontwikkeling en milieu kan niet toevertrouwd worden aan één ministerieel departement, want alle departementen zijn er bij betrokken.
Dezelfde redenering geldt ook voor de Europese Commissie.
De titel van het boek 'Eeuwige Lente. Leven met voldoende in een wereld van overvloed' straalt hoop uit en vertrouwen. En zonder hoop kan een gemeenschap niet waardig leven. Het vertrekpunt is dus geen doemscenario, geen 'beschuldigde sta op'. Wij allen bewonen een wereld van overvloed en zijn met z'n allen verantwoordelijk voor het behoud ervan.
Het ontwikkelingsproces naar die wereld van overvloed is een permanente revolutie. Leo Apostel (…), vermaard filosoof kwam in 'Worldviews' tot de conclusie dat wij de kans èn de plicht hebben onze bedreigde, zichzelf uithollende wereld te veranderen, niet op basis van een zaligmakend model, maar wèl vanuit een hele reeks wereldbeelden, geïnspireerd door de meest diverse wetenschappelijke disciplines.
Wij moeten een wereldbeeld - een toekomstperspectief - voor ogen hebben. Behalve de door Leo Apostel voorgestane coherentie tussen de verschillende aspecten, moet '…één mondiaal ruimtelijk beleid worden ontwikkeld, afgestemd, zowel op de eigenheid als op de onderlinge verbondenheid van bio-regio's …'
Deze coherentie wordt door Jef Crab bijna plastisch voorgesteld in drie cirkels: de hemelcirkel, de aardecirkel en de menscirkel.
Zij staan voor spiritualiteit, religie, ethiek ; voor materie, fysiek lichaam en ecologie ; voor de relatie met de medemens (waardekeuzes). De ontwikkeling naar een wereld van overvloed is geen natuurlijk automatisch proces. De mens moet zich inschakelen in het ecosysteem en zijn verantwoordelijkheid als sturende kracht opnemen.
In het nieuwe wereldbeeld is het ecologisch contract absoluut prioritair en omvat twee actiepunten :
1. herstellen van de bodemvruchtbaarheid,
2. herstellen en bevorderen van biodiversiteit.
Hoezeer dit contract niet anders dan mondiaal kan zijn (VN!), toch kan het alleen werken vanuit de unieke bio-regio. Het lokaal contract is dus essentieel. Volgens de auteur zijn de volgende contracten, het culturele, het sociale en het economische, invullingen van het lokaal contract. Hierin staan zowel respect voor de culturele diversiteit als respect voor de sociale diversiteit bovenaan de lijst. Het economisch contract houdt in dat iedere economische activiteit moet gericht zijn op :'…het behoud, herstel en verbeteren van de bioregio…'.
In het hoofdstuk 'Dynamische wereld, ondersteunende economie' vindt de lezer een heldere analyse en verwoording van de fundamentele keuzes en van de meest dringende politieke beleidskeuzes. Kernpunt '…de verkeerde plaats van het economisch contract…'
Afscheid nemen van de prioriteit van het economisch contract is geen 'cry in the dark' van bevlogen utopisten of dichters, maar de gevolgtrekking van een analyse van de huidige beschavingscrisis.
Het heersend economisch systeem in de rijke, hoogontwikkelde wereld vertrekt immers vanuit één statisch gegeven: de alleenzaligmakende economische groei. Het nieuwe wereldbeeld luidt anders: een dynamische wereld waarin de ondersteunende of duurzame economie één van de pijlers van de maatschappelijke evolutie vormt.
Voor het politiek beleid betekent dat eerstens dat àlle regeringsgeledingen en àlle parlementaire assemblées erbij betrokken zijn (dit geldt ook voor de EU), en tweedens, dat op ieder niveau reële bevoegdheden èn middelen voorhanden zijn. Dit is een integraal-federalistische visie.
Aan de bedienaars van de Nieuwe Politieke Cultuur - als zij dat tenminste inhoudelijk invullen - geeft de auteur een hint : 'Geen grenzen aan de groei, wel aan de consumptie'. Deze boodschap uitdragen zal grote moed en communicatiebereidheid vergen.
Dit betekent eenvoudigweg dat de economie niet strijdig mag zijn met de draagkracht van de aarde. Zeer concreet : de productie van fossiele-energie-politiek, van de voeding en van de hout-consumerende bedrijven moet gereduceerd worden. Op deze reductie moeten voortaan alle nationaal en internationaal beleid worden afgestemd.
De auteur stelt dat de '… landbouw de hoeder van de natuur is...'
Dat het wereldvoedselprobleem boven aan de mondiale lijst prijkt, ontkent niemand. Maar dat de vrije markteconomie de vijand nr. 1 is van de juiste keuzes inzake landbouw wordt ontkend in Noord en Zuid, in Oost en West. De Westerse visie op landbouw is volkomen fout en de rampzalige gevolgen zijn nù reeds desastreus. De werkelijke behoeften zijn de enige maatstaf van de landbouwproductie, niet de groei of het slijten van de overtollige producten op de markten. Tot voor kort bezweken alleen de hongerlijders en de leefgemeenschappen in de zogeheten 'armste' landen, maar vandaag gaan ook meer en meer landbouwers in het rijke Noorden eronder door. '…Machtsmanipulatie veroorzaakt honger in de wereld…'
Ik heb een dringend verzoek aan de dames en heren politici : geeft uw studiediensten de opdracht de recente rapporten van mondiale organisaties te verzamelen. Of meent u nu echt de 'groenen' zoet te blijven houden met wat franjes ? en gelooft u nu echt dat de honderden miljoenen braaf zullen blijven ? en dat u onderwijl de migratiestromen zult blijven beletten op alle kusten, aan alle landgrenzen ?
De leiders der grote, machtige staten, de militaire allianties en de VN beweren dat zij streven en wijken naar een leefbare wereld toe. Dan moeten zij beseffen en aanvaarden dat het wereldvoedselprobleem onlosmakelijk samen hangt met de keuze voor een soort landbouw.
In het hoofdstuk 'Werelddorp en Wereldethiek' verduidelijkt de auteur wat internationale samenwerking inhoudt, aan welke voorwaarden zij moet voldoen om aanvaardbaar en efficiënt te functioneren. De conditio sine qua non blijft echter de politieke wil om een bepaald doel te bereiken en met dezelfde werkwijze.
De startlijn is een zeer hard gegeven : het bestaan van zogeheten ontwikkelingslanden en zeer rijke landen en het verband tussen deze beide gegevens.
Het hoogontwikkelde, rijke Noorden negeert tot op vandaag twee basiselementen: de zelfbeperking en de 'fair trade'. De naakte feiten zijn toch wel heel eenvoudig: ònze levensstandaard aan heel de wereld als model stellen is onmogelijk. En de manier waarop wij onze hulpbronnen verspillen is wraakroepend en bedreigend. Geen 'Free Trade' maar 'Fair Trade'. Daar gaat het om. En dat moet volstaan voor de glimlachende politici om een zgh. derde weg uit hun hoge hoed te toveren. Echte welvaart is geen lokaal maar een mondiaal gegeven.
De taken moeten specifiek verdeeld worden tussen, enerzijds, het Noorden en de OESO-landen en, anderzijds, de Zuidelijke wereld. De verschillende en specifieke accenten in deze samenwerking zijn stuk voor stuk concrete politieke beleidsopties.
Uit deze analyse licht ik nadrukkelijk één gegeven : het 'ombouwen van de militaire machten'. Want de geschiedenis van de jongste jaren heeft ons geleerd dat 'een lokaal conflict onderdrukken door middel van een superieure bewapening op geen enkele manier tot vrede leidt'
Stoten wij nu door tot het laatste deel van het boek, de 'MENSCIRKEL'.
Een ronduit indrukwekkend hoofdstuk over het onderwijs stelt dit op vele punten in vraag. De uitspraak 'het huidige onderwijs is één van de grootste belemmeringen om tot de wereld van overvloed te komen' zal vele wenkbrauwen doen fronsen.
Daarom moet 'Recht op onderwijs', geformuleerd in het 'Verdrag over de rechten van het Kind' (UNICEF) ingevuld worden met welk onderwijs. Want onderwijs is geen nutsgegeven, geen verlengstuk van bedrijfsleven en zijn technologische aspecten, geen leverancier van 'menselijke hulpbronnen'.
Een kind- en mensgericht onderwijs leidt eerst en vooral naar het ervaren van verbondenheid. Deze onderwijsopdracht stelt heel ons onderwijssysteem in vraag : de infrastructuur en uitrusting ; de opdeling in hoofd- en bijvakken.
Onderwijs staat immers voor het evenwichtig ontwikkelen van voelen, denken en willen, d.w.z. een groeien naar een evenwichtige mens. Dit vangt aan in de basisschool, vertrekt vanuit de cruciale levensvragen en bereidt de kinderen voor op de immense problemen die voor hen liggen.
Onze leefgemeenschappen zijn de basis voor de verbinding mens-natuur. '…Alleen verbondenheid leidt tot bewuste en vrijwillige inschakeling in de ontwikkeling van de omgeving en tot spontane sociale zorg…'
In het milieubeleid staat de ruimtelijke ordening centraal, en hierbinnen de uitbreiding van de nog bestaande oorspronkelijke natuurgebieden. Met het verschijnsel stad raken wij meteen een zenuwpees van het proces van overvloed en duurzame ontwikkeling. De (soms monster- achtige) groei van steden - vooral in de zuidelijke landen - vormt een bedreiging voor het grotere geheel. Afval, roofbouw van energie en van andere hulpmiddelen zijn als een kanker. Zowel een lokale als een mondiale herindeling van de infrastructuur en ruimtelijke ordening is een must en een prioritaire opdracht voor de respectieve autoriteiten.
Onder de tedere hoofding 'Zomaar… voor elkaar zorgen' houdt de auteur een pleidooi voor de onmisbare sociale structuur. Deze kan slechts overleven en aansterken in levende gemeenschappen. Steeds meer botsen wij op de kwalijke toename van de kloof tussen de sociale klassen. '…Een te groot verschil leidt onvermijdelijk tot ontwrichting van de sociale structuur…'.
Terzake : verplicht op de werktafel van de beleidsmakers, studiediensten ook van de sociale organisaties en van de onderwijsverantwoordelijken : het 'U.N. Human Development Raport' (1999). Dan zullen zij misschien gaan aannemen dat de 'Wereld van Overvloed' eerder een vulkaan is en een woestijn. En dat de wereldvrede constant is bedreigd.
Aan de 'onthaaste' lezer - hopelijk ook wel eens drukbezet beleidsmaker of ontwerper - geef ik deze raad mee : lees eerst het afsluitend hoofdstuk 'De vier zuilen'.
In soms wat bevreemdende taal onthult de auteur hier de diepste verantwoording van zijn project : dat ieder mens onlosmakelijk is verbonden met zijn omgeving, met al wat Leven op aarde mogelijk maakt, maar dat niet door hem werd tot stand gebracht. De mens is slechts een schakel in een ecosysteem op weg naar zijn doel.
De '4 zuilen' worden symbolisch geduid met een groepsnaam : de 'Priesters', de 'Kunstenaars', de 'Wetenschappers', de 'Politici'.
Na zijn pleidooi voor samenwerking tussen deze vier werkvelden (die elkaar niet vertrouwen of overbodig achten) komt de auteur voor de dag met een utopisch voorstel : op ieder niveau aan die samenwerking een structuur geven : de 'Raad van Wijzen'. Deze moet er over waken dat een goed gezag slechts kan gevestigd worden als de economische activiteit (voor zelfbehoud) zich gelijktijdig inschakelt in de planetaire evolutie. Dus, nogmaals, niet het graag gehoorde Economie èn Ecologie, maar wèl : Economie in het ecosysteem.
Met de voeten òp de grond durf ik, bij wijze van voorbeeld, stellen dat in de Belgische manier van besturen een Koninklijke Commissaris voor de Coördinatie zulk danige rol kan vervullen. Op lager bestuursniveau kan ik mij voorstellen dat een 'Raad van Wijzen' als specifiek adviesorgaan zou kunnen ingesteld worden, naast, bijvoorbeeld de 'Jeugdraad', de 'Cultuurraad', de 'Migrantenraad' …. enz.
In deze context - het samenwerken van wetenschappen uit alle disciplines - durf ik nogmaals verwijzen naar de aanzet daartoe, gestart door de Vlaamse filosoof Leo Apostel.
In deze beschavingscrisis moeten wij de zoektocht naar een nieuw perspectief en een integrale van al het bestaande aanvangen. Dit heet : concrete utopie, hoop en permanente revolutie.
Want een nieuwe aarde en een zuiver heelal en een waardige toekomst voor àlle mensen vallen zomaar niet uit de lucht. Zij zijn de vrucht van bewuste keuzes en van politieke verantwoordelijkheid.
P.S. De auteur voegde, ter elfder uur, aan zijn werkstuk nog een Appendix toe waarin de geschiedenis van het Paaseiland. Eens een 'tuin van Eden', nu een dood gebied. Deze les van Paaseiland is het verhaal van onze zelfvernietigende en verkruimelende wereld.
30 oktober 2000
Maurits Coppieters
Erevoorzitter Vlaams Parlement
Oud-lid van het Europees Parlement
Gewezen voorzitter van het Nationaal Centrum Ontwikkelings Samenwerking - 11.11.11.
Auteur van boeken over de Afrikaanse situatie, Europese eenmaking, Democratische crisis,
Het jaar 1920 in Vlaanderen
Prijs voor de 'Vlaamse Gemeenschap' 2000.
|
|
